Dział Historii

Początki działu

Dział Historii Muzeum w Wodzisławiu Śląskim rozpoczął swoją działalność jednocześnie z chwilą utworzenia Muzeum w styczniu 1971 roku. Bazę eksponatową stanowiły zbiory zgromadzone przez istniejącą poprzednio Izbę Regionalną Towarzystwa Miłośników Ziemi Wodzisławskiej, która gromadziła pamiątki z tego terenu z zakresu historii, etnografii i archeologii. Zebrane eksponaty dały początek działalności nowo powstałemu Muzeum.

Rozwój Działu Historii przebiegał równolegle w kilku płaszczyznach: kolekcjonerskiej, zmierzającej do powiększenia stanu posiadania zbiorów, naukowo-badawczej mającej na celu poszerzenie i pogłębienie wiedzy o regionie, opracowywanie zbiorów i scenariuszy wystaw oraz popularyzatorskiej stanowiącej efekt końcowy w postaci wystaw stałych i czasowych i wydawnictw obrazujących zagadnienia, które dla naszego regionu mają cechy indywidualne (powstania, plebiscyt, II wojna światowa).

Działem Historii kierowali kolejno:

Barbara Kordowska (1971-2000),
Elżbieta Chrószcz-Lipertowska (2000-2012),
Piotr Hojka (od 2012).

Prowadzone przez pracowników merytorycznych badania wykazały istnienie na tym terenie silnych tradycji walk o narodowe i społeczne wyzwolenie ludności śląskiej oraz ożywionej działalności towarzystw i organizacji kulturalnych o podłożu patriotycznym. Wielu Wodzisławian uczestniczyło w powstaniach śląskich i walczyło na różnych frontach II wojny światowej. Badania pracowników Działu Historii przyczyniły się do powstania wielu artykułów i książek dotyczących historii ziemi wodzisławskiej.

Eksponaty Działu Historii

Eksponaty zgromadzone w Dziale Historii można podzielić na kilka grup.

Najliczniejszą grupę stanowią wydawnictwa, wśród których najcenniejsze to starodruki z XVII, XVIII i XIX w., broszury, ulotki i pocztówki propagandowe z okresu plebiscytu wydawane w celu zyskania jak najwięcej zwolenników przyłączenia Śląska do Polski. Były one odpowiedzią na szeroko kolportowaną propagandę niemiecką. W grupie tej na uwagę zasługuje również zbiór prasy wodzisławskiej z okresu międzywojennego „Echo z nad Odry” – tygodnik poruszający zagadnienia lokalne, śląskie i ogólnopolskie oraz „Gazety Urzędowej Województwa Śląskiego” obejmujący lata 1922 – 1938.
Kolejna grupa eksponatów to dokumenty takie jak legitymacje, zaświadczenia o udziale w walkach, protokoły, pisma oraz akta urzędowe z różnych lat. Ciekawym dokumentem jest ogłoszenie burmistrza Wodzisławia w sprawie zgłaszania w Zarządzie miasta grobów wojennych, datowane w maju 1945 roku, pisane jeszcze na odwrocie blankietu niemieckiego. Na niektórych dokumentach widnieją pieczęcie z herbem miasta pozwalające prześledzić jego kształtowanie od 1597 roku. W tej grupie eksponatów do najcenniejszych należą dokumenty panów stanowych państwa wodzisławskiego z XVII w. oraz oryginał "Kroniki" Franza Henkego.
Kolekcja fotografii to przede wszystkim zdjęcia obrazujące zmiany zachodzące w Wodzisławiu na przestrzeni lat a także ilustrujące wydarzenia historyczne związane z miastem i regionem oraz przedstawiające osoby biorące w nich udział. Najcenniejsze dla historyków są zdjęcia z przełomu XIX i XX w., okresu powstań a także seria zdjęć z uroczystości przejęcia Wodzisławia przez Wojsko Polskie w 1922 roku czy II wojny światowej. Interesujące, zwłaszcza dla młodzieży są również te fotografie, na których widać nieistniejące obecnie lub przebudowane obiekty architektoniczne, a także ulice miasta i okoliczne pejzaże. Dział Historii gromadzi również zdjęcia z okresu PRL.
Osobną grupę eksponatów stanowią sztandary. Najciekawsze to sztandary polskich towarzystw i organizacji kulturalnych takich jak Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, Towarzystwo Śpiewu „Jutrzenka”, Towarzystwo Oświaty im. św. Jacka, Towarzystwa Polek, Sztandar Powstańców Śląskich z Wodzisławia czy najstarszy w kolekcji Sztandar Towarzystwa św. Barbary z Radlina, pochodzący z drugiej połowy XIX w. Fundowane były ze składek ludności polskiej oraz funduszy uzyskanych z występów teatrów i chórów. Część z nich to sztandary upamiętniające powstania ale były głównie fundowane przez Związek Powstańców Śląskich w okresie międzywojennym. Przetrwały do naszych czasów w różnym stanie zachowania, istnieją dzięki ofiarności i bohaterstwie ludzi, którzy nieraz z narażeniem życia przechowywali je podczas II wojny światowej. Dział Historii posiada również sztandary z okresu Polski Ludowej i III Rzeczpospolitej.

W 2018 r. sztandar powstańców śląskich z Mszany, a w 2019 r. sztandar Towarzystwa św. Barbary z Radlina zostały poddane specjalistycznej konserwacji i czyszczeniu. Muzeum czyni starania o pozyskanie środków na konserwację kolejnych. Kolekcja naszych sztandarów w dalszym ciągu powiększa się poprzez przejmowanie ich od likwidowanych zakładów pracy i innych instytucji.
Zbiór odznaczeń i medali stanowi źródło wiedzy o losach ludzi i okolicznościach, w których je otrzymali. Posiadamy odznaczenia powstańcze jak Virtutii Militari, Gwiazda Górnośląska, Krzyż za Powstania Śląskie, Krzyż na Śląskiej Wstędze Waleczności, Krzyż Niepodległości, Krzyż Walecznych oraz inne medale i ordery wojenne, na podstawie których można prześledzić m.in. szlak bojowy żołnierza polskiego. Posiadamy również odznaczenia niemieckie i polskie odznaczenia z okresu PRL.
Wśród zbiorów Działu Historii znajdują się również pamiątki z okresu II wojny światowej. Są to przede wszystkim mundury, fotografie, dokumenty oraz różnego rodzaju wyposażenie żołnierzy biorących udział w walkach. Cennym zabytkiem jest również tzw. "pasiak", z niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego.
Dział Historii gromadzi również zabytki kartograficzne w tym np. mapy, plany, projekty budowlane. Osobną grupę stanowią również numizmaty wśród których znajdują się monety rzymskie, nowożytne i współczesne.
Zbiór maszynopisów i dokumentów dawnego ZBOWiDu oraz inne maszynopisy różnych autorów.

Pracownicy

Piotr Hojka - kustosz, główny specjalista działu

historia@muzeum.wodzislaw.pl

Udostępnij