55 lat odkrywania przeszłości. Muzeum w Wodzisławiu Śląskim świętuje jubileusz

Powstało dzięki inicjatywie wodzisławian i do dziś jest miejscem, w którym odkrywana jest historia mieszkańców. Muzeum w Wodzisławiu Śląskim obchodzi w tym roku 55. rok swojego istnienia. Jubileusz placówka będzie obchodzić przez cały 2026 rok. 

Geneza

Choć samo muzeum powstało w 1971 roku, troska o dziedzictwo ziemi wodzisławskiej sięga znacznie wcześniej. Już w latach 60. XX wieku Towarzystwo Miłośników Ziemi Wodzisławskiej rozpoczęło intensywne działania na rzecz gromadzenia pamiątek i zabytków dokumentujących historię regionu. Dzięki ich zaangażowaniu powstała Izba Regionalna, która stała się zalążkiem przyszłej placówki muzealnej.

Kluczową rolę w utworzeniu muzeum odegrały badania archeologiczne prowadzone w latach 1966–1970 na grodzisku Golęszyców w Lubomi – jednym z najcenniejszych stanowisk wczesnośredniowiecznych w Polsce. Pracami kierował Jerzy Szydłowski z Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu. Równolegle prowadzono badania na terenie wodzisławskiego Starego Miasta, gdzie odkryto ślady średniowiecznego osadnictwa.

Rosnąca liczba cennych znalezisk oraz zbiorów regionalnych wymagała odpowiednich warunków przechowywania i opracowania. W odpowiedzi na tę potrzebę, decyzją władz powiatowych oraz Ministerstwa Kultury i Sztuki, powołano do życia muzeum. 

Otwarcie placówki

Uroczyste otwarcie placówki odbyło się 3 czerwca 1971 roku w zabytkowym Pałac Dietrichsteinów, gdzie muzeum funkcjonuje do dziś. Wydarzenie towarzyszyło Ogólnopolskiej Konferencji Konserwatorów Archeologicznych. Już na początku działalności przygotowano bogatą ekspozycję obejmującą archeologię, historię, średniowiecze oraz numizmatykę. Na tę okazję powstał także pamiątkowy medal autorstwa Paweł Sznela.

Pierwszym dyrektorem muzeum został archeolog Werner Pierzyna, który funkcję pełnił do 1989 r. Następnie funkcję dyrektora objęła Barbara Kordowska, która kierowała placówką przez 10 lat, a po niej przez kolejne 7 lat dyrektorem był Paweł Porwoł. Najdłużej wodzisławskim muzeum kierował Sławomir Kulpa, który pełni tę funkcję nieprzerwanie od 2008 roku. 

- Kiedy zaczynałem pracę w muzeum jako młody archeolog, nie przypuszczałem, że stanie się ono tak ważną częścią mojego życia. Przez te lata miałem ogromny przywilej uczestniczyć w odkrywaniu historii Wodzisławia – często tej zapomnianej, ukrytej pod ziemią lub w archiwach. Każde znalezisko, każdy dokument to kolejny fragment opowieści o naszych mieszkańcach i ich codzienności. Dziś obok jubileuszu 55-lecia muzeum cieszę się także swoim własnym 30-leciem pracy naukowej w wodzisławskim muzeum. Patrząc na rozwój muzeum, jego nowoczesną przestrzeń i coraz szerszą ofertę, jestem dumny, że wspólnie tworzymy miejsce, które nie tylko chroni przeszłość, ale inspiruje kolejne pokolenia do jej poznawania – mówi Sławomir Kulpa, dyrektor Muzeum.

Na przestrzeni dekad muzeum konsekwentnie rozwijało swoją działalność badawczą i wystawienniczą. Prezentowano tu zarówno wystawy historyczne i archeologiczne, jak i ekspozycje poświęcone codziennemu życiu mieszkańców regionu czy wydarzeniom XX wieku. Ważnym elementem stała się również galeria sztuki, w której swoje prace prezentowali uznani artyści, m.in. Sławomir Elsner.

Przełom i nowoczesność: Nowe oblicze Pałacu Dietrichsteinów. 

Najważniejszy rozdział w najnowszej historii placówki otworzyła kompleksowa modernizacja Pałacu Dietrichsteinów, przeprowadzona w latach 2018–2022. Ten architektoniczny i funkcjonalny przełom nie byłby możliwy bez wizji i determinacji władz miejskich. Jak zaznacza dyrektor Sławomir Kulpa, kluczowe znaczenie miało osobiste zaangażowanie Prezydenta Miasta Mieczysława Kiecy, który od początku wspierał ten ambitny projekt.

Dzięki staraniom władz i pozyskaniu funduszy europejskich, zabytkowa rezydencja odzyskała dawny blask, stając się nowoczesną, żywą przestrzenią spotkań.

Muzeum dziś to nowoczesna placówka kulturalna rocznie odwiedzana przez kilkadziesiąt tysięcy odbiorców. Jej główny zadaniem jest troska o dziedzictwo historyczne i kulturowe w szczególności ziemi wodzisławskiej. Pracują nad tym trzy działy tematyczne: Dział Archeologii (Adrian Podgórski i Katarzyna Brzoza), Dział Kultury Regionu pod kierunkiem Kingi Kłosińskiej i Dział Historii, w którym głównym specjalistom jest Piotr Hojka. Popularyzacją zagadnień specjalistycznych zajmuje się Dział Edukacji kierowany przez Dawida Jęczmionkę.  

Obok wystaw historycznych działa tu m.in. Strefa Odkrywania, Wyobraźni i Aktywności (SOWA), którą zarządza Aleksandra Giera-Pander, a bogatą ofertę kulturalną koordynuje manager obiektu Hanna Blokesz-Bacza wspólnie z zespołem (Adrian Biczkowski, Ilona Gatnarczyk, Marcin Uliarczyk, Iwona Waćkowska). 

- Organizujemy wernisaże, spotkania z historią i lokalnymi artystami, konferencje naukowe i koncerty. Nasza oferta jest bardzo szeroka, bo chcemy dotrzeć do odbiorców w różnym wieku i z różnymi zainteresowaniami. Zależy nam by wodzisławskie Muzeum było przestrzenią otwartą i dostępną dla każdego – podkreśla Hanna Blokesz-Bacza, manager obiektu. 

Dużym zainteresowaniem cieszy się także Strefa Odkrywania, Wyobraźni i Aktywności czyli SOWA. Miejsce adresowane jest do wszystkich poszukujących odpowiedzi na pytania z obszaru nauk przyrodniczych. 

- SOWA to bardzo nieoczywiste miejsce w Pałacu Dietrichsteinów. Dzięki niej cieszymy się stałymi, bardzo młodymi bywalcami, którzy odwiedzają to mini centrum nauki wiele razy i chętnie do nas wracają. Nasi edukatorzy pracują nad tym, by wizyta w Muzeum była dla dzieci i młodzieży ciekawą i fascynującą przygodą, a wystawa SOWA była żywą i zmieniającą się przestrzenią – podkreśla Dawid Jęczmionka, kierownik Działu Edukacji. 

W ramach roku jubileuszowego wodzisławskie Muzeum zaplanowało szereg interesujących wydarzeń. W marcu wrócił na wystawę stałą, po wieloletniej konserwacji, cios mamuta liczący ponad 30 tysięcy lat. W kwietniu placówka przypomni postać wybitnego wodzisławskiego kompozytora Richarda Kugele. Na 16 maja zaplanowano główne uroczystości jubileuszowe, które odbędą się w Noc Muzeów. 

- Planujemy ponadto wydanie książki prezentującej wyniki badań archeologicznych realizowanych na grobie Bordynowskiej Pani w Lubomi oraz zaprosimy mieszkańców na całoroczne działania w ramach projektu „Pałac Dietrichsteinów jako laboratorium sztuki”. Jesienią odbędzie się konferencja o śląskich zamkach i pałacach. Ten rok będzie pełen interesujących wydarzeń i działań, na które już teraz serdecznie wszystkich zapraszam – dodaje Sławomir Kulpa. 

Jubileuszowy rok 2026 będzie okazją, by jeszcze mocniej podkreślić jego rolę jako instytucji tworzonej przez mieszkańców i dla mieszkańców.