14 października 2025 r. odbyła się uroczystość oznaczenia grobu powstańca śląskiego Augustyna Wyleżycha znakiem pamięci „Tobie Polsko”. Wydarzenie miało miejsce na cmentarzu parafialnym pw. Wniebowzięcia NMP w Wodzisławiu Śląskim przy ul. Pszowskiej.  

Uroczystość została zorganizowana w ramach akcji „Powstańcy to wiara, nadzieja i cud”-ocalmy groby Powstańców Śląskich od zapomnienia!, której inauguracja miała miejsce 5 lipca 2021 r. w dzień setnej rocznicy zakończenia III powstania śląskiego.

W wydarzeniu udział wzięli: przedstawiciele rodziny powstańca śląskiego, władz samorządowych, Instytutu Pamięci Narodowej, instytucji kultury oraz młodzieży szkolnej. Poczty sztandarowe wystawiły I LO im. 14. Pułku Powstańców Śląskich w Wodzisławiu Śląskim oraz Zespół Szkół Ekonomicznych w Wodzisławiu Śląskim. 

Po rozpoczęciu uroczystości, gości przywitał Jan Kwaśniewicz, naczelnik OBUWiM IPN w Katowicach. Następnie przybliżył symbolikę znaku pamięci „Tobie Polsko” oraz powiedział kilka słów o idei oznaczania grobów powstańczych. Następnie głos zabrała Danuta Mikoda (OBUWiM IPN w Katowicach), która przybliżyła życiorys Augustyna Wyleżycha. Oznaczenia grobu znakiem pamięci „Tobie Polsko” dokonał Jan Kwaśniewicz w asyście rodziny weterana. W dalszej części wydarzenia głos zabrał Sławomir Kulpa, dyrektor Muzeum w Wodzisławiu Śląskim. Na zakończenie na grobie złożono kwiaty i zapalono znicze.        

 
Augustyn Wyleżych (1881–1966)

Jesteśmy w 1881 r. na należącym do Cesarstwa Niemieckiego Górnym Śląsku. 3 grudnia w Pawłowie koło Raciborza, w rodzinie Franciszka i Anastazji Wyleżych przychodzi na świat syn. Chłopak otrzymuje imię Augustyn. Jak wszyscy kończy szkołę powszechną w 1893 r., a potem – już jako jeden z niewielu – nie dość, że podejmuje dalszą naukę, to jeszcze robi to z dala od niemieckiego systemu szkolnictwa. Augustyn wyjechał bowiem do Turynu, do słynnej wtedy szkoły salezjanów (założyciel zgromadzenia, św. ks. Jan Bosco, zmarł niedługo wcześniej – w 1888 r.). Wspomnijmy w tym miejscu, że Wyleżych uczył się tam na jednym roku z Augustem Hlondem, przyszłym prymasem.

Możemy się tylko domyślać, że pobyt we Włoszech nauczył młodego Augustyna samodzielności, patriotyzmu, dbania o wspólne dobro i zabiegania o dalszy rozwój; świadczą o tym przynajmniej jego dalsze losy. W 1905 r. Augustyn Wyleżych podjął pracę w Banku Ludowym w Raciborzu. W kolejnym roku przejął po Wojciechu Korfantym na trzy miesiące prowadzenie polskojęzycznej gazety „Górnoślązak”.

W maju 1909 r. wraz z dwoma innymi działaczami zrobił kolejny niezwykle ważny ruch: panowie założyli Spółkę Budowlaną „Strzecha”. Miał to być rodzaj spółdzielni, której członkowie nabywaliby nieruchomości na wspólny rachunek. Lokalem pierwszej potrzeby zdaniem założycieli był dom, w którym Polacy mogliby się spotykać na zebraniach, przedstawieniach teatralnych czy wieczorkach towarzyskich i zabawach. Minęły dwa lata – i stało się: 24 września 1911 r. w Raciborzu uroczyście otwarto dom dla wszystkich Polaków z miasta i powiatu raciborskiego. Do 1922 r. przystań w „Strzesze” znalazły m.in. Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, Towarzystwo Czytelni Ludowych, Towarzystwo Polek, zespoły śpiewacze, a nawet Rada Robotniczo-Żołnierska. Działał tam lokalny komisariat plebiscytowy, członkowie POW radzili nad wybuchem III Powstania i ze „Strzechy” wyruszyli do walki.

Sam Augustyn od 1910 do 1922 roku był kierownikiem Banku Spółdzielczego w Wodzisławiu Śląskim. Celem placówki było organizowanie i wspieranie polskich drobnych przedsiębiorców (rolników, rzemieślników) wobec niemieckiej konkurencji. Pod koniec 1918 roku został wybrany na posła do Polskiego Sejmu Dzielnicowego, który obradował w Poznaniu w grudniu tego roku nad przyszłością polskich ziem pozostających w granicach Niemiec. W 1920 r. działał w komitecie plebiscytowym w Raciborzu. W tej dekadzie Augustyn ożenił się z Łucją Burszczyk; małżeństwo zamieszkało w Wodzisławiu Śląskim i miało dziewięcioro dzieci (jedno zmarło krótko po narodzinach). Tam Augustyn był m.in. członkiem Magistratu, prezesem Komitetu Towarzystwa Czytelni Ludowych i grupy Narodowo-Chrześcijańskiego Zjednoczenia Pracy, skarbnikiem w pierwszym zarządzie wodzisławskiego Okręgu Związku Śląskich Kół Śpiewaczych, a w 1919 r. nawet wiceburmistrzem.

Po podziale Górnego Śląska w 1922 r. Racibórz pozostał w Niemczech, a mieszkający tam Polacy i „Strzecha” dalej musieli dbać i walczyć o polskie sprawy. W „Strzesze” organizowali regularne spotkania, a ośrodek ten dysponował własnym chórem, zespołem teatralnym, biblioteką i czytelnią.

Augustyn Wyleżych znalazł się w osławionej „Sonderfahndungsbuch Polen”, czyli księdze gończej, zawierającej nazwiska Polaków przeznaczonych do natychmiastowego aresztowania po ataku Niemiec w 1939 r. Aby uniknąć aresztowania i zesłania do obozu koncentracyjnego Wyleżych ukrywał się podczas okupacji.

„Strzecha” bardzo ucierpiała podczas działań wojennych z początku 1945 r. i późniejszego celowego niszczenia Raciborza przez sowietów. Budynek stał się ruiną, ale miejscowi przez kolejne lata walczyli o jego zabezpieczenie i odbudowę. We wrześniu 1958 r. „Strzecha” wznowiła działalność.

Wyleżychem w latach pięćdziesiątych XX wieku interesowały się organy bezpieczeństwa – „niepokoił” je jako były kupiec (właściciel sklepu kolonialnego) i osoba utrzymująca kontakty z lokalnym „kułakiem”, kierownikiem szkoły czy innymi podejrzanymi dla komunistów osobami. Milicjanci w Posterunku w Wodzisławiu i funkcjonariusze UB z Rybnika zdołali ustalić, że Wyleżych jest dobrze sytuowany, cieszy się dobrą opinią, nie należy do żadnych organizacji, a do panującego ustroju i Związku Radzieckiego jest ustosunkowany obojętnie. Sam inwigilowany był ostrożny, a chyba i wiek nie pozwalał mu już na zaangażowanie w ewentualną antykomunistyczną działalność.

15 grudnia 1966 r. Augustyn Wyleżych zmarł w Wodzisławiu i tam został pochowany.

Na podstawie: 

https://katowice.ipn.gov.pl/pl3/aktualnosci/231515,Upamietnilismy-powstanca-slaskiego-Augustyna-Wylezycha-Wodzislaw-Slaski-14-pazdz.html

https://katowice.ipn.gov.pl/pl3/aktualnosci/206334,Augustyn-Wylezych-18811966.html