Miasto Wodzisław Śląski

Rynek Wodzisławski 

Wodzisław należy do grupy najstarszych miast Górnego Śląska, lokowanych na prawie niemieckim. Historyczne centrum Wodzisławia stanowił kwadratowy Rynek o wymiarach 96x96 m, który powstał wraz z miastem w połowie XIII wieku. Z niego wytyczono kwartały zabudowy i 12 ulic. Spełniał on funkcje administracyjne, komunikacyjne, społeczne i gospodarcze. Zabudowę bloku środrynkowego uzupełniały drewniane jatki, kramy kupieckie, ławy chlebowe, szewskie i sukiennicze na których odbywał się handel. 

W czerwcu1822 r. wybuchł największy w historii, tragiczny w skutkach pożar, który na zawsze odmienił oblicze Wodzisławia. Spłonęły domy i inne drewniane budynki, a także zginęło 9 osób. Do dziś nie poznano przyczyn wybuchu pożaru. 

W kwietniu 1945 roku wodzisławski rynek został w 80% zbombardowany podczas działań II wojny światowej. Po wyzwoleniu miasta powstał Komitet Odbudowy Miasta,  który najpierw postawił na nogi kościół parafialny, potem szpital powiatowy, dom starców, ośrodek zdrowia, sąd grodzki, Komunalną Kasę Oszczędnościową, pocztę i siedzibę ratusza, czyli dzisiejszy Pałac Dietrichsteinów.

Zniszczona starówka została w całości przejęta przez miasto, a następnie wyburzono resztki domów i kamienic. Architektem nowego, wodzisławskiego rynku był dr Franciszek Maurer, późniejszy profesor Politechniki Śląskiej w Gliwicach. W swoim projekcie autor czerpał historyczne wzorce z architektury renesansowej i klasycyzmu. Symboliczny koniec odbudowy miasta to rok 1963. 

Park zamkowy

Stanowił uzupełnienie założenia pałacowego. Został wzniesiony w miejscu dawnej siedziby zamkowej. Na początku XX wieku park został udostępniony mieszkańcom. W okresie międzywojennym park był podzielny na dwie części. Zachodnia zajęta została przez mini-zoo utworzone przez miejscowego leśniczego, a na placu dawnego browaru mieszkał miejscowy ogrodnik zajmujący się utrzymaniem parku.

Dziś park zamkowy to urokliwe miejsce z  licznymi ławkami, nowoczesnym placem zabaw dla najmłodszych oraz stawem z kaczkami i łabędziami. 

Kościół i klasztor franciszkański 

To jeden z najcenniejszych obiektów tego typu w województwie śląskim. Został wzniesiony z kamienia i cegły nie wcześniej niż ok. 1300 r. Obiekt był wielokrotnie przebudowywany od XIV do XX wieku.

Najprawdopodobniej ok. połowy XVII w. do bryły kościoła od strony północnej dostawiono budynki klasztoru. Kościół wraz z zabudową klasztorną w 1738 r. był w złym stanie technicznym. Uległy zniszczeniu gotyckie sklepienia kościoła, dlatego konieczna była poważna przebudowa kościoła. 

Kościół franciszkański pw. Św. Trójcy był miejscem pochówków. Do dziś pod jego posadzką znajdują się krypty. Zmarłych chowano również wokół kościoła, co najmniej od XIV w.

Obecnie kościół należy do parafii Ewangelicko-Augsburskiej, a w dawnym klasztorze mieści się Sąd Rejonowy.

Kościół Parafialny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny

Położony w północnej części wodzisławskiej starówki. Pierwsza świątynia powstała w tym miejscu tuż po lokacji miasta w XIII wieku.  W połowie XIV wieku obiekt był budowlą murowaną. W pierwszej połowie XVIII wieku w kościele znajdowało się 7 ołtarzy. Główny został poświęcony patronce Maryi. Na początku XIX wieku odbudowano zrujnowaną wieżę kościoła parafialnego.

Wielkie spustoszenie świątyni przyniósł pożar miasta, który wybuchł w 1822 r. Spaliło się zadaszenie wraz z więźbą, barokowy hełm wieży. Od wysokiej temperatury popękały również sklepienia nad prezbiterium oraz ściany. Świątynie po pożarze odbudowano. 

W 1899 r. podczas wizytacji biskupiej stwierdzono, że kościół był już za mały i nie odpowiada standardom. W 1905 r. zapadła decyzja o wyburzeniu. Ciosy kamienne pochodzące ze starego kościoła posłużyły do postawienia fundamentów nowego kościoła. 

W miejsce starego gotyckiego kościoła wzniesiono nowy. Fundatorem nowej świątyni był ówczesny właściciel dominium wodzisławskiego Fritz von Friedländer-Fuld oraz parafianie. Projekt nowego kościoła wykonał znany śląski architekt Ludwik Schneider. Kościół uroczyście konsekrowano 30 listopada 1910 r. 

Pomnik Powstańców Śląskich

To jeden z największych pomników w Polsce upamiętniających powstania śląskie. Monument przedstawia maszerujących powstańców, symbolizujących trzy wielkie zrywy z lat 1919–1921, które odegrały ważną rolę w walce o przynależność Śląska do Polski.

Na pomniku wyryto daty powstań – 1919, 1920 i 1921 – oraz nazwy miejscowości, gdzie toczyły się najważniejsze bitwy powstańców śląskich przeciw Niemcom. Wśród nich znajdują się: Wodzisław – Jastrzębie, Pszów – Radlin, Godów – Gołkowice, Olza – Odra.

Tuż obok znajduje się tablica upamiętniająca mieszkańców Ziemi Wodzisławskiej, którzy walczyli o niepodległość Polski, uczestników ruchu oporu, więźniów hitlerowskich obozów koncentracyjnych i stalinowskich łagrów oraz ofiary represji okresu PRL.

Pomnik powstał w 1975 roku według projektu Jerzego Kwiatkowskiego, przy współpracy z Henrykiem Piechaczkiem i Teresą Michałowską, a otoczenie zaprojektował Mieczysław Król. Od momentu odsłonięcia monument stał się miejscem kluczowych uroczystości patriotycznych, a co roku, 3 maja i 11 listopada, gromadzi mieszkańców podczas obchodów świąt narodowych organizowanych przez lokalne władze.

Budynki Urzędu Miasta 

Powstały w miejscu przecięcia dwóch ważnych węzłów komunikacyjnych prowadzących na Bogumin i Racibórz na zlecenie władz pruskich w latach 1899-1901. Inwestycja początkowo została przeznaczona na sąd i więzienie.

Ze względu na charakter obiektów teren więzienia był wydzielony i otoczony murem. Od 1945 do 1954 roku w więzieniu funkcjonował zakład poprawczy dla młodzieży.  W 1954 r. gdy został utworzony powiat wodzisławski budynki sądu i więzienia przeznaczono na siedzibę Prezydium Powiatowej Rady Narodowej. Obecnie zajmowane są przez wydziały Urzędu Miasta. 

Budynek dworca kolejowego 

Zabytkowy budynek z końca XIX wieku, wchodzący w skład kompleksu dawnej stacji kolejowej w Wodzisławiu Śląskim, stanowi ważny element dziedzictwa historycznego miasta. Wraz z sąsiadującą, zdewastowaną wieżą ciśnień z pierwszej ćwierci XX wieku oraz budynkiem gospodarczym tworzy zespół o dużej wartości historycznej i architektonicznej.

To właśnie w tym miejscu, w styczniu 1945 roku, rozegrał się jeden z tragicznych epizodów związanych z tzw. Marszem Śmierci. Około 56 000 więźniów obozów Auschwitz-Birkenau zostało zmuszonych do pieszej, liczącej 63 kilometry wędrówki do Wodzisławia Śląskiego (wówczas Loslau O.S.), skąd planowano ich transport koleją do obozów na terenie Austrii i Moraw, m.in. do Mauthausen. W wyniku skrajnych warunków pogodowych oraz brutalnego traktowania przez eskortę, życie straciło około 15 000 osób. Kilkadziesiąt zginęło na ziemi wodzisławskiej – również na terenie samego dworca.

Pamięć o tych wydarzeniach upamiętnia tablica wmurowana w elewację budynku stacji. Co roku w styczniu odbywają się uroczystości upamiętniające – msza święta, złożenie kwiatów pod Pomnikiem Ofiar Oświęcimskich oraz spotkania z ostatnimi żyjącymi świadkami historii. Dodatkowo od kilku lat organizowane są piesze marsze „Ku przestrodze”, podczas których mieszkańcy regionu pokonują trasę Marszu Śmierci – od Auschwitz do Wodzisławia Śląskiego.

Obiekt pełni dziś nie tylko funkcję historyczną, lecz także edukacyjną i symboliczną – przypominając o tragicznych losach tysięcy ofiar II wojny światowej i znaczeniu pamięci historycznej dla kolejnych pokoleń.

Baszta rycerska 

Stanowi pozostałość po dawnym zameczku myśliwskim Edwarda Braunsa, który powstał w latach 1867-1868.  W  2021 roku Baszta Rycerska przeszła gruntowną renowację i zyskała nową funkcję – wieżę widokową. Obiekt jest udostępniany turystom bezpłatnie w sezonie wiosenno-jesiennym. Na szczyt prowadzi 59 schodów, a nagrodą za ich pokonanie jest malownicza panorama miasta, rozciągająca się z punktu widokowego.

Baszta Rycerska dostępna jest dla zwiedzających w soboty i niedziele

Kompleks pałacowo-parkowy w Kokoszycach 

Od ponad 20 lat miejsce pełni funkcję Archidiecezjalnego Domu Rekolekcyjnego. Serce kompleksu stanowi zabytkowy pałac, wzniesiony około 1822 roku przez Wilhelma Franza von Zawadzkiego. W latach 1893–1895 został on rozbudowany z inicjatywy hrabiego Gustawa von Ruffera, zyskując swoją obecną, okazałą formę. W 1925 roku posiadłość przeszła na własność Kurii Diecezjalnej w Katowicach, która przekształciła ją w dom rekolekcyjny.Tuż obok pałacu znajduje się dawna willa z początku XX wieku, w której mieści się kaplica, stanowiąca integralną część tego wyjątkowego miejsca. Kompleks otacza przepiękny park, w którym można podziwiać pomnikowe drzewa oraz unikalne gatunki roślin.

Mogiła Ofiar Marszu Śmierci

Grób zbiorowy wojenny 44 więźniów KL Auchchwitz-Birkenau zamordowanych 17 stycznia 1945 roku znajduje się na cmentarzu wojennym w Wodzisławiu Śląskim przy ul. Ofiar Oświęcimskich. Obiekt ten powstał w 1955 roku i został ufundowany przez społeczność miasta Wodzisławia Śląskiego. Jest to mogiła największego i najbardziej rozpoznawalnego marszu śmierci z niemieckich obozów koncentracyjnych (KL Auschwitz), będącego symbolem zbrodni niemieckich w czasie II wojny światowej.

Cmentarz radziecki

Cmentarz Żołnierzy Sowieckich w Wodzisławiu Śląskim – cmentarz wojenny żołnierzy Armii Czerwonej zlokalizowany przy ul. Targowej w Wodzisławiu Śląskim.

Nekropolia powstała na wzgórzu Żydowina, w miejscu dawnego cmentarza żydowskiego, który funkcjonował tu od 1814 roku do II wojny światowej, kiedy to został zniszczony przez Niemców. Z kirkutu zachowały się schody, przed którymi w 2012 roku został odsłonięty pomnik upamiętniający żydowskich mieszkańców Wodzisławia Śląskiego.

Na cmentarzu spoczywa 5896 żołnierzy Armii Czerwonej, którzy polegli w mieście i okolicach w 1945 roku. Po roku 1989 przeniesiono w to miejsce pomnik sowieckich żołnierzy z rynku w Pszowie (z napisem: "Poległym bohaterom armii radzieckiej wdzięczni za wyzwolenie obywatele Pszowa 1945-51"). Znajduje się tam także płyta pamiątkowa upamiętniająca miejsce śmierci pułkownika Iwana Prokopiewicza Amwrosowa (poległ w Rogowie) oraz mogiła dziewiętnastu żołnierzy 1. Czechosłowackiej Brygady Pancernej, walczącej w 1945 w okolicach Wodzisławia Śląskiego. Centralny pomnik pochodzi z 1961 roku.