Emanuel Aufrecht – profesor medycyny     

Autor: Sławomir Kulpa

Do najwybitniejszych osobistości urodzonych w dawnym Wodzisławiu Śl. zaliczyć należy bez wątpienia uczonego, autora kilkunastu prac naukowych i artykułów wykładowcę, profesora doktora medycyny Emanuela Aufrechta.

 

Dla dzisiejszych mieszkańców Wodzisławia Śląskiego jego postać i osiągnięcia są zupełnie nieznane. A jednak profesor Emanuel Aufrecht był osobowością zasługującą ze wszech miar na pamięć i szacunek, gdyż mimo kariery, jaką zrobił w środowisku lekarskim, nigdy nie zapomniał o swoich korzeniach i rodzinnym mieście, służąc mu niestrudzenie doświadczeniem, a po dorobieniu się skromnego majątku, pomagając materialnie. Mimo, że jego dom rodzinny został zniszczony w czasie drugiej wojny światowej, szczęśliwie przetrwała część jego dziedzictwa. Dlatego warto dziś przybliżyć wodzisławskie korzenie i osiągnięcia Emanuela Aufrechta, by pamięć o tym niezwykłym człowieku przetrwała dla dalszych pokoleń. 

 

Potomek żydowskich szynkarzy i kupców

 

Emanuel Aufrecht wywodził się z rodziny żydowskich szynkarzy i kupców, którzy osiedlili się w Wodzisławiu Śl. na początku XIX w. Najstarszym znanym nam przedstawicielem tej rodziny był Mouses Aufrecht (1768-1843), posiadający w 1809 r. karczmę, znajdującą się na Świńskim Targu (obecnie plac Gladbeck). W roku 1790 poślubił on Sorel Wartenberger, dając początek wodzisławskiej gałęzi rodu Aufrechtów.

 

Nie wiadomo skąd rodzina Aufrecht przybyła do Wodzisławia Śl. Kronika miasta autorstwa Franza Henkego wspomina Mousesa Aufrechta jako dzielnego i przedsiębiorczego człowieka, czego dowodem mogą być jego pionierskie poszukiwania węgla. W 1816 r. zakupił on majątki Gogołowę i Cisówkę. W tym ostatnim majątku przeprowadzał wiercenia i odkrywki w celu pozyskania węgla. Inwestował też w gospodarkę, próbując podnieść ją na wyższy poziom. W sąsiedztwie pałacu Cisówka założył wielki sad, w którym posadził najszlachetniejsze odmiany drzew owocowych. Inwestycje w górnictwo pochłonęły jednak jego majątek i doprowadziły do finansowej katastrofy . W 1820 r. Mouses sprzedał za 1300 talarów karczmę w Wodzisławiu Śl. swojemu zięciowi, a zarazem podskarbiemu miasta – Wolfowi Loewenthalowi, natomiast majątek Cisówka poszedł na publiczną sprzedaż. Zakupił go Ludwig von Strachwitz. Moses Aufrecht zmarł w Wodzisławiu Śl. 20 kwietnia 1843 r. w sędziwym wieku 75 lat. 

 

Około 1809 r. wprowadził się do Wodzisławia Śl. Abraham Aufrecht urodzony w 1778 r., dziadek późniejszego doktora Emanuela. Był on synem jastrzębskiego arendatora - Samsona Aufrechta i zarazem krewnym Mousesa. Jeszcze przed 1813 r. poślubił Charlotte Guttmann. Ze związku tego przyszła na świat co najmniej dwójka dzieci: Elias - ojciec doktora Emanuela, urodzony w 1815 r. oraz Isaac urodzony w 1819 r.

 

Osiedlili się na rynku

 

Abraham Aufrecht i jego żona Charlotte Gutmann kupili około 1814 r. kamienicę mieszczącą się pod nr 65 w narożu północno - zachodnim wodzisławskiego Rynku (obecnie Rynek 16). Niestety, obiekt ten został zniszczony w 1945 r. podczas II wojny światowej. Dziś w tym miejscu znajduje się restauracja Arkady. Ze starej kamienicy Aufrechtów ocalała jedynie pięknie odrestaurowana piwnica i zabudowa przy ulicy Minorytów 1. 

 

Abraham Aufrecht jako arendator był producentem wysoko procentowego alkoholu i prowadził przy wodzisławskim rynku szynk. Źródła odnotowały, iż w czasie powszechnych wyborów w 1812 r., kiedy Żydzi uzyskali pełnię praw obywatelskich, został jednym z radnych miejskich. Kondycja finansowa rodziny była na tyle dobra, że po wybuchu wielkiego pożaru w Wodzisławiu Śl. w dniu 12 czerwca 1822 r., który nie oszczędził i kamienicy Aufrechtów, miesiąc później Abraham wraz z żoną Charlotte mogli sobie pozwolić na dokupienie od Marcusa Tarlauera za 601 talarów kamienicy przyległej, stojącej przy obecnym Rynku 15. 

 

Dzięki zachowanym dokumentom wiemy, że dom rodziny Aufrecht był obiektem piętrowym, jako jeden z nielicznych w ówczesnym Wodzisławiu Śl. Wzniesiono go na planie kwadratu o wymiarach 12 na 12 metrów, co dawało powierzchnię 144 m kw. w przyziemiu. Od strony zachodniej przylegała do kamienicy stajnia oraz stodoła.

 

Widoczna na planie zabudowa została przez Abrahama Aufrechta po pożarze w 1822 r. szybko odbudowana, na co otrzymał, jak większość mieszkańców Wodzisławia, dotację od władz pruskich. 

 

W 1824 r. żona Abrahama - Charlotte zapisała mężowi cały swój majątek wyceniony na 2780 talarów. W owym czasie Charlotte Aufrecht mogła być już chora i zmarła w Wodzisławiu Śl. niedługo potem - 18 kwietnia 1827 r., dożywszy zaledwie 47 lat. 

 

Druga żona

 

Niecałe 10 miesięcy po śmierci żony, 50-letni wówczas Abraham poślubił 13 lutego 1828 r., córkę wspomnianego wcześniej Mousesa Aufrecha i Sary /Sorel/ Wartenberger - Dorel, która była od niego młodsza o 19 lat. Ze związku tego przyszło na świat 6 dzieci. Zapewne ze względu na bliskie koligacje rodzinne większość dzieci zmarła tuż po urodzeniu. W wodzisławskiej kamienicy Rynek 16 dorastało także dwóch synów Abrahama z pierwszego małżeństwa - Elias i Isaac. Zostali oni kupcami. 

 

21 maja 1840 r. Elias Aufrecht poślubił 20-letnią wodzisławiankę Paulinę, córkę arendatora - właściciela karczmy, a zarazem podskarbiego miasta – Wolfa Loewenthala (1787-1845) i Racheli Aufrecht. Ślubu udzielił im wodzisławski rabin Samuel Sachs. Ze związku tego przyszło na świat 12 dzieci. Pierwszym dzieckiem była Charlotte, urodzona w kwietniu 1841 r. Dopiero po 3 latach, a dokładnie 14 marca 1844 r. przyszedł na świat ich syn Emanuel, późniejszy profesor medycyny. 

 

W latach 1846-1861: urodzili się jeszcze: Wolf (1846), Bertha (1848), Augusta (1849), Lote (1851), Dorel (1852), Rosel (1853), Abraham (1846), Samson (1858), Gustel (1859) i Wilhelm (1861). Większość potomstwa Eliasa i Pauliny Aufrecht zmarła w dzieciństwie. Oprócz Emanuela przeżyły jedynie Bertha, Dorel i Samson (Siegfreid).

 

Umiera w trakcie wielkiego głodu

 

W 1846 r. majątek Abrahama wyceniony na 2150 talarów zapisany został na żonę i najstarszego syna Eliasa. 13 stycznia 1848 r. w czasie wielkiego głodu umiera Abraham Aufrecht, dożywszy 70 lat. W 6 dni później odchodzi jego żona Dorel. W chwili śmierci miała zaledwie 51 lat. Bardzo trudno dziś powiedzieć dlaczego w rodzinie Aufrechtów umierała tak duża liczba dzieci. Być może wpływ na to mogły mieć zbyt bliskie koligacje rodzinne. 

 

Pamiętać również musimy, że lata 40. XIX w. to okres wielkiego głodu, spowodowany klęskami nieurodzaju, który pochłonął dziesiątki ofiar, w tym większość dzieci. Niewiele pomogło zaangażowanie żony właściciela wodzisławskiego dominium – Franciszki von Oppersdorf, która w latach 1847-1848 przekształciła pańską arendę w sierociniec, na niewiele zdała się pomoc aptekarza Victora Wollmana. Miasto miało w tym czasie fatalnie funkcjonujący szpital, stojący przy ulicy Raciborskiej (obecnie Wałowa 1). Dodatkowe trudności przysparzały trwające spory pomiędzy gminą miejską, kościołem, a patronem miasta hrabią Aleksandrem Oppersdorfem. Spory związane z zarządzaniem majątkiem tak ważnej instytucji miejskiej, jakim był szpital. Być może wtedy właśnie młody Emanuel Aufrecht, widząc dramat rodzinny naznaczony przedwczesnymi zgonami i konfrontując się z elementarnymi niedostatkami pomocy medycznej miasta, postanowił zostać lekarzem.

 

Epizod w Raciborzu

 

Po ukończeniu szkoły elementarnej w 1858 r. Emanuel Aufrecht kontynuował naukę w gimnazjum w Raciborzu, gdzie od 1819 r. działało elitarne Królewskie Gimnazjum Ewangelickie (obecnie w budynku tym funkcjonuje Zespół Szkół Ekonomicznych). Do 1858 r. dyrektorem tej zacnej placówki był Artur Passow, a następnie Gustaw Wagner. 

 

Warto podkreślić, że kilkanaście lat wcześniej, w 1835 roku to samo gimnazjum ukończył Ludwig Traube, który jako lekarz wywarł w późniejszych latach decydujący wpływ na kierunek specjalizacji lekarskiej swego młodszego kolegi Emanuela. W czasach nauki Aufrechta raciborskie gimnazjum liczyło 337 uczniów, spośród których aż 90 było wyznania żydowskiego. Księga ze świadectwami się niestety nie zachowała z lat, w których uczęszczał Emanuel Aufrecht. Ale szczęśliwie przetrwała do naszych czasów lista uczniów uczęszczających w latach 1859 - 1863, na której widnieje nazwisko Aufrecht z datą ukończenia 1862 r. Okazuje się, że na liście ktoś szczęśliwie dopisał uczniów z innych roczników. Z tego dokumentu wynika, że Emanuela Aufrechta wpisano jako trzeciego na liście i był on 2713 abiturientem kończącym to raciborskie gimnazjum.

 

Studenckie czasy

 

Po zdaniu matury w 1862 r. Emanuel rozpoczął w tym samym roku studia medyczne na Uniwersytecie we Wrocławiu. Jego nauczycielami uniwersyteckimi byli cenieni wykładowcy: Hans Barkow - anatomista, Moritz Frankenheim - fizjolog, Ferdinand Julius Chon - botanik (współpracownik słynnego Roberta Kocha), Rudolf Heidenhein - psycholog, Karl Jacob Löwig, Heinrich Haeser - historycy medycyny oraz docent Grosser. 

 

Po dwóch latach studiów Emanuel Aufrecht przeniósł się w 1864 r. do Berlina na Uniwersytet Fryderyka Wilhelma. Pogłębiał tam swoją wiedzę w dziedzinie farmakologii, anatomii, fizjologii, psychiatrii, okulistyki, laryngologii i położnictwa. Na Uniwersytecie Berlińskim wykładał wówczas znany patolog profesor Rudolf Virchow, którego wyznaczono na promotora Emanuela Aufrechta, co było wielkim wyróżnieniem dla młodego, ambitnego i zdolnego studenta. W 1866 r. oddał on prof. Virchowowi pracę dyplomową zatytułowaną „Die siphilde viscerali” - „Choroba weneryczna - syfilis”, gdyż badał wówczas przypadki tej choroby. W czasie studiów miał szansę zetknąć się z jedną z najważniejszych osób swego życia: wykładowcą, przedstawicielem medycyny ogólnej, wspomnianym już absolwentem raciborskiego gimnazjum Ludwigiem Traube - dyrektorem szpitala Charité w Berlinie, specjalizującym się w chorobach płuc, serca oraz nerek. Młody Emanuel, zachwycony jego wiedzą praktyczną i edukacyjną, zdecydował się na specjalizację w dziedzinie choroby płuc, podążając drogą swego mistrza.

 

Lekarz na froncie

 

Jeszcze przed złożeniem egzaminów, Emanuel Aufrecht z polecenia profesora Rudolfa Virchowa przeszedł 15 maja 1866 r. jako praktykant medyczny do miejskiego szpitala w Magdeburgu. Rok 1867 r. przeszedł Emanuelowi pod znakiem lekarskiej praktyki wojskowej, po której młody praktykant został zaciągnięty do wojska i objął posadę asystenta u doktora Nesmanna. W 1869 r. wstąpił do Magdeburskiego Stowarzyszenia Medycznego, a w latach 1870/71 uczestniczył jako lekarz w wojnie prusko - francuskiej i brał udział w walkach pod Beaumont-eu-Argonne i Sedanem (Francja). Wrócił z wojny z Krzyżem Żelaznym 2 klasy i osiadł w Magdeburgu, gdzie otworzył swój prywatny gabinet, a w roku 1879 został powołany na ordynatora oddziału wewnętrznego Miejskiego Szpitala. W tym czasie rozbudowywano budynek szpitalny i remont ukończono dopiero w 1882 r. Dzięki tym zmianom i zaangażowaniu osób prowadzących placówkę, mogła ona poszczycić się najnowocześniejszą salą operacyjną w całych Niemczech. Do osiągnięć tego szpitala zaliczyć można również wyniki badań klinicznych w prosektorium. Prowadzono w nim eksperymenty na wysokim poziomie naukowym, służące rozwojowi badań mikroskopowych, dzięki czemu mógł powstać w Magdeburgu Instytut Patologiczny.

 

Szpitalne rewolucje

 

Dr Aufrecht jako ordynator szpitala i prekursor rozwoju tej instytucji starał się między innymi o zapewnienie jej odpowiedniego personelu medycznego, co było wielkim problemem w tych czasach. Do pracy w szpitalu próbował początkowo zatrudnić Siostry Albertynki z Drezna, lecz dopiero prawdziwym sukcesem okazało się sprowadzenie pielęgniarek z jednego z zakonów w Berlinie. W 1897 r. w magdeburskim szpitalu przy obsłudze chorych pracowało już 20 pielęgniarzy i 43 pielęgniarki. Doktor Aufrecht troszczył się o to, aby obsługujący personel otrzymywał za swą pracę odpowiednie wynagrodzenie oraz kładł nacisk na konieczność powstawania szkół medycznych. Pisał podręczniki do nauki, osobiście prowadził szkolenia pielęgniarek i personelu medycznego.

 

Emanuel Aufrecht przeprowadzał niezbędne, nowatorskie reformy wewnątrz szpitalne: podział sal według chorób pacjentów oraz ich stanu psychicznego, izolowanie ciężkich przypadków, przystosowywanie personelu do liczby pacjentów.

 

Badania nad gruźlicą

 

Niezależnie od swych funkcji w szpitalu, prowadził również Emanuel własne badania doświadczalne na zwierzętach. Badał wątrobę i jej zmiany chorobowe spowodowane toksynami. Zajmował się też badaniem płuc pracując pod kątem patogenezy gruźlicy płuc u człowieka. Stwierdził, w przeciwieństwie do dr Roberta Kocha z którym prowadził korespondencję, że bydło nie zaraża się prątkami gruźlicy od człowieka. Dzięki temu odkryciu udało się wydzielić dwa typy prątków, które nie mają na siebie wpływu: zwierzęcy i ludzki. Jego badania wykazały, że człowiek nie zaraża się tą chorobą, jak powszechnie twierdzono, przez wdychanie powietrza, lecz zarazki przechodzą przez błony śluzowe i krew. Do wielkich zasług dr Aufrechta zaliczyć można przedstawienie sposobu leczenia pierwszej fazy tej choroby. Oprócz badań nad gruźlicą podejmował on poważny problem społeczny, jakim było propagowanie leczenia sanatoryjnego. Występował w obronie chorych na gruźlicę, którym po wstępnym leczeniu nakazywano zbyt szybko wracać do pracy, co powodowało rychły nawrót choroby i w konsekwencji doprowadzało do śmierci.

W momencie, kiedy Emanuel był u szczytu sławy, zmarł w Wodzisławiu Śl. 17 marca 1890 r. jego ojciec Elias, a sześć lat później matka Paulina. W 1891 r. cały majątek rodzinny został zapisany młodszemu bratu Emanuela Siegfriedowi, który zajmował się handlem.

Sanatorium w Wodzisławiu 

 

W 1895 r. władze pruskie na terenach Górnego Śląska postanowiły czynnie wesprzeć ruch sanatoryjny do walki z gruźlicą. Zgłosiło się wówczas kilka miejscowości chętnych do postawienia takich placówek u siebie. Również w Wodzisławiu Śl., dzięki autorytetowi dr Aufrechta i jego kontaktom w kręgach medycznych, a też dobrej współpracy z burmistrzem miasta Paulem Neumanem, powstało sanatorium przeciwgruźlicze. Warto wspomnieć, że w tym czasie w radzie miasta Wodzisławia Śl. zasiadał brat doktora Siegfried. Gdy w 1897 r. przystąpiono do wznoszenia sanatorium, dr Aufrecht czynnie nadzorował prace nad wyposażeniem placówki, dzięki czemu wodzisławskie sanatorium nie odbiegało poziomem od ówcześnie funkcjonujących obiektów europejskich, a podejście do pacjentów było w nim równie nowatorskie. 

 

Profesura

 

Na początku XX w. dr Aufrecht oprócz pracy w magdeburskim szpitalu prowadził dodatkowo dwa prywatne gabinety przy Victoriastrasse 7 i Keisestrase 57, w których przyjmował chorych. Pracę w szpitalu kontynuował do końca 1905 r. W 1906 r. otrzymał tytuł profesora. Odnotował to nawet pierwszy wodzisławski tygodnik „Loslauer Wochenblatt”. W jednym z numerów z dnia 9 czerwca 1906 r. czytamy : „Tytuł profesora otrzymał wcześniejszy dyrektor wewnętrznego oddziału Szpitala w Magdeburgu doktor medycyny Emanuel Aufrecht, brat tutejszego handlowca Siegfrieda Aufrechta”.

 

Sierociniec i szkoła dla dziewcząt

 

Po zakończeniu pracy w magdeburskim szpitalu Emanuel wraz z bratem Siegfriedem postanowili uczcić pamięć swych zmarłych rodziców i ufundowali w Wodzisławiu Śl. sierociniec. Być może wpływ na przeznaczenie fundacji mogła mieć pamiętna tragedia wielkiego głodu, jaki panował w okresie dzieciństwa braci: tragedia osieroconych dzieci w mieście bez sierocińca. Według zachowanych źródeł dr Emanuel Aufrecht przeznaczył w 1906 r. na budowę tej placówki pokaźną sumę 30 000 marek, a jego brat Siegfried podarował nieodpłatnie grunt. Obiekt o ciekawej, eklektycznej architekturze z dominacją elementów neogotyckich stanął przy trakcie prowadzącym na Bogumin. W latach 1912 – 1922 mieściła się tam Wyższa Szkoła dla Dziewcząt, a w okresie międzywojennym i po wojnie Ośrodek Zdrowia. Obecnie w budynku przy ulicy Bogumińskiej 3 mieści się Powiatowa Stacja Sanitarno - Epidemiologiczna.

 

Majątek w ręce drukarza

 

W 1914 r. dr Aufrecht wyjechał jeszcze raz do Berlina, by w 1919 r. osiąść już na stałe w Głubczycach. Zamieszkał tam wraz z siostrą Bertą. Nadal przeprowadzał badania i eksperymenty, a jego zwierzętami doświadczalnymi były biegające po pokojach dwie świnki morskie. W tym czasie zainteresowania starego doktora skupiały się nad problemami zmian arteriosklerotycznych (starzenie się naczyń krwionośnych w nerkach).

 

Rodzina Aufrechtów mieszkała w Wodzisławiu Śl. do 1923 r. Siegfried - brat Emanuela - zajmował się handlem towarami manufakturowymi, co odnotowała jedna z zachowanych ksiąg adresowych z 1913 r.: Aufrecht E: Siegfrid (Samson) Aufrecht Manufakturwarenhandlung, T. 198. 

 

26 listopada 1919 r. Siegfried Aufrecht, skończywszy 61 lat, zapisał majątek rodzinny swemu najstarszemu synowi Georgowi Theodorowi urodzonemu w 1885 r. Był to okres burzliwych wydarzeń na Górnym Śląsku, związanymi z powstaniami  śląskimi. Ziemia wodzisławska została przyłączona do Polski 4 lipca 1922 r. Cała ludność żydowska mieszkająca w mieście zmuszona została, bez względu na poglądy polityczne, do jego opuszczenia. Wyznawcy judaizmu potraktowani zostali jako narodowość niemiecka, a Wodzisław Śl. w tym czasie stawiany był za wzór miasteczka, który „sprawnie oczyścił się z Żydów”. Wielopokoleniowy majątek rodziny Aufrechtów przy Rynku 16 zakupił w 1923 r. drukarz Jan Słanina, który w okresie międzywojennym wydawał tu „Gazetę Wodzisławską”.

 

Sam dr Emanuel związany był pod koniec życia z liberalnym kręgiem żydowskim, do którego należeli: Philip Arnostein, Heinz Galinski (przewodniczący Głównej Rady Żydowskiej w Niemczech), Leo Back (rabin), Bernhard Breslauer, Ismar Elbogen, Josef Gutamnn, Max Rothstein i inni.

 

Schyłek życia

 

Gdy dr Aufrecht obchodził w 1924 r. swe 80. urodziny, jedna z górnośląskich gazet  wydawana w Gliwicach „Oberschlesien im Bild”, doceniając wkład naukowy tego lekarza – profesora w rozwój medycyny, opublikowała jego zdjęcie i odnotowała: 

 

„Profesor dr Emanuel Aufrecht należący do Rady Medycznej obchodzi 13 marca bieżącego roku swoje 80-te urodziny. Urodzony w Wodzisławiu, po ukończeniu gimnazjum w Raciborzu (na Górnym Śląsku) został asystentem u profesora Virchowa; uczestniczył w wojnach w 1866 i 1870-71 (nagrodzony orderem Żelaznego Krzyża), był przez kilka lat lekarzem prowadzącym w Miejskim Szpitalu na Starym Mieście w Magdeburgu. Zawsze aktywny naukowo , jest doskonałym pisarzem medycznym, szczególnie w dziedzinie choroby gruźlicy. Jego wszechstronne dzieło to „Zapalenie płuc”. Profesor Aufrecht mieszka u swojej siostry w Głubczycach na Górnym Śląsku”.

 

W 1928 roku, gdy miał już 84 lata, wydano jego ostatnią pracę „Wiedza i opieka w chorobach wewnętrznych”. Dzieło jego życia zostało ukończone. 

 

Profesor Emanuel Aufrecht był cenionym naukowcem, który dzięki swoim badaniom poszerzył wiedzę w zakresie pulmonologii, nefrologii, kardio - angiologii i hepatologii (badał również genezę powstawania komórki rakowej). Dzięki swej pracy dostał się do grona najwybitniejszych medyków.

 

Pasja i pomoc

 

Człowieka poznaje się nie po tym co ma, czy po tym co zdobył, ale po tym czym dzieli się z innymi. Profesor Aufrecht, był niewątpliwie człowiekiem wielostronnym, pełnym poświęcenia, żyjącym swą pasją i przede wszystkim chęcią pomocy innym. Posiadał ciekawość i dociekliwość humanisty, wykazywał zdolności organizacyjne, nieprzeciętną pracowitość, wrażliwość na drugiego człowieka, na otoczenie, w którym żył. Zawsze gotowy do udzielenia pomocy, do niesienia ulgi w chorobach i cierpieniach, do poświęceń. Sam pozostał samotny nie założywszy nigdy rodziny.

 

Emanuel Aufrecht zmarł w Głubczycach w wieku 88 lat w dniu 20 lutego 1933 r. w swym mieszkaniu mieszczącym się przy ulicy Doctorgang 2 (obecnie Niepodległości - dom ten szczęśliwie przetrwał do naszych czasów). Został pochowany na tamtejszym, nowym cmentarzu żydowskim. Niestety kirkut ten został zniszczony w czasie drugiej wojny światowej.

 

W Wodzisławiu Śl. przyszedł na świat człowiek, z którego osiągnięć powinniśmy być dumni, i którego pamięć należy z szacunkiem zachować.

________________________________________
W pracy wykorzystano materiały z Państwowego Archiwum w Katowicach/oddział w Raciborzu, Archiwum USC w Wodzisławiu Śl., Muzeum w Wodzisławiu Śl.oraz pracy Horsta-Petera Wolfa ”Emanuel Aufrecht Eine Biographie, 2013 r.”