Herb Wodzisławia

Autor: Sławomir Kulpa

Najczęściej eksponowanym symbolem ikonograficznym miasta i jego samorządu jest herb. Szczególnie w starych ośrodkach miejskich przekaz ten jak żaden inny łączy przeszłość z teraźniejszością. Historia heraldyki miejskiej jest ściśle związana z ruchem osadniczym i kształtowaniem się prawa miejskiego. Z tego punktu widzenia herb towarzyszy miastu od samych początków jego istnienia.

Herb miasta funkcjonował w momencie pojawienia się społecznych gremiów samorządu miejskiego, a zasady jego funkcjonowania określone były zapewne w samym akcie lokacyjnym. Powstanie prawnie ukonstytuowanego samorządu określane jest w literaturze jako początek miasta. Herb rodził się wraz z samorządem, a samorząd konstytuował miasto.

Herb powstał w bezpośrednim związku z pojawieniem się pieczęci samorządu, na której utrwalono znak miasta. Pieczęć z herbem była jednocześnie świadectwem istnienia nowego podmiotu prawnego - miasta, a jej odcisk - podpisem.

Funkcjonowanie Wodzisławia jako podmiotu prawa wymagało stworzenia kancelarii wydającej dokumenty zarządu. Dla nas zasadnicze znaczenie mają pieczęcie miejskie, posiadające obok herbu napisy np. Civitatis •Vladislawensis 1597; Sigil • Civtat • Loslensis 1736 i inne. Należy przypuszczać, że tak jak w innych ośrodkach miejskich oprócz pieczęci głównej w mieście znajdowały się pieczęcie, którymi posługiwali się ławnicy, rady radzieckie i wójtowie. Niestety żadna z pieczęci średniowiecznych nie została do dzisiaj odnaleziona.

Obserwacje z innych ośrodków miejskich, pozwalają przypuszczać, że godło napieczętne miasta Wodzisławia krystalizowało się już w II poł. XIII w., a najpóźniej jego ustalona forma mogła być znana na początku XIV w.

 Orzeł był jednym z częściej stosowanych motywów godła w herbie wielu miast. Należy podkreślić, że w najstarszych ośrodkach miejskich lokowanych na Górnym Śląsku w XIII w. (np. Bytom - 1254, Gliwice-1246, Żory-1272 i innych) mamy do czynienia z jego wizerunkiem. Również i w herbie Wodzisławia zaobserwować możemy podobną prawidłowość.

Pojawienie się orła w wizerunkach napieczętnych związane było z szeroko zakrojoną akcją lokacyjną prowadzoną w XIII w. przez Piastów śląskich. Książęcy herb w przypadku Wodzisławia symbolizował realnego założyciela, którym był książę opolski Władysław (1246-1280/81).

Barwy jego zostały zaczerpnięte najprawdopodobniej z herbu książęcego. W kontekście tym nie bez znaczenia jest również nazwa miasta Wodzisław stanowiąca nazwę dzierżawczą i pamiątkową przyjętą na cześć księcia opolsko-raciborskiego „Wlodzislawus... dux Opoliensis ducis Kazimiri fillius”.

Najstarszy wizerunek orła symbolu Piastów górnośląskich znany jest z przekazu z 1222 r. i jest nią pieczęć księcia opolsko-raciborskiego Kazimierza I. Wówczas to prawdopodobnie zgodnie z praktyką średniowieczną ustalone były już jego barwy, jaką był złoty orzeł na niebieskim tle.

Najnowsze badania wykazują, że różę w herbie wodzisławskim należy wiązać z symboliką religijną, która należy do dość częstych przedstawień. Szczególnie ma to miejsce w herbach miast położonych nad Odrą. Od Pomorza Zachodniego, aż po Górny Śląsk w wyobrażeniach aż 52 miast tematyka religijna była reprezentowana jako jedyny lub też jeden z elementów godła. Wiązało się to z tym, że przestrzeń dawnego miasta przesycona była symbolami religijnymi i świeckimi, a rytm życia ich mieszkańców zdominowany był przez kalendarz kościelny.

Genezy wizerunków świętych w godłach wielu miast należy doszukiwać się w najstarszych wezwaniach kościołów parafialnych. Z reguły takie wyobrażenie przedstawiało patrona danej świątyni. W miastach śląskich zaobserwowano taką prawidłowość  aż w 14 ośrodkach. Wodzisław należy również włączyć do tej grupy miast, gdyż róża w herbie jest najpewniej symbolem maryjnym i łączyć ją należy z patronką kościoła parafialnego pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny mającego średniowieczną proweniencję. Jak wykazują przykłady z innych ośrodków miejskich, była ona w wiekach średnich patronką Wodzisławia, o czym mogą świadczyć stare podania.

Badania nad symboliką wyobrażeń maryjnych w herbach miejskich wykazały, że przedstawiano ją postaciowo jako Madonnę lub też za pomocą znaków symbolicznych: ciała niebieskie-gwiazda i niektóre rośliny: lilia lub kwiat róży. W przypadku Wodzisławia atrybutem tym była pięciolistna róża. W średniowiecznej rzeczywistości zastosowanie jej było dwojakie: do Maryi Panny - róża biała i do Chrystusa - róża czerwona lub złota. Na obszarze Polski jedynie na Górnym Śląsku róże jako symbol w herbach miejskich, oprócz Wodzisławia, wystąpiły jeszcze w dwóch miejscowościach w Oleśnie i w Dobrodzieni.

Herb Wodzisławia - symbol miasta odnosi się w całym kontekście znaczeniowym do jego początków. Geneza tego symbolu wiąże się niewątpliwie z patronką kościoła parafialnego Maryją Panną i w związku z tym faktem powinna przybrać kolor srebrny na czerwonym tle.