Dziękujemy, teraz zawsze będziesz na bieżąco!
Stary kościół parafialny
Autor: Sławomir Kulpa
W północnej, najwyżej położonej części starówki wodzisławskiej wzniesiono kościół pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Najpewniej pierwsza świątynia powstała po lokacji miasta, która nastąpiła około poł. XIII w. Obecnie nie zachował się żaden dokument potwierdzający jej istnienie w tym czasie.
Najstarsza wzmianka o funkcjonowaniu organizacji kościelnej w Wodzisławiu pochodzi z 1299 r. i dotyczy urzędującego tu proboszcza Jana. Był on kapelanem księcia raciborskiego Przemysława. Dziekan wodzisławski, ksiądz Paweł Józef Mizia, autor „Metrici Eclesiae Loslaviensis”, podał, że kościół wodzisławski miał istnieć już w 1128 r., a więc jeszcze przed lokacją miasta. Wzmianka ta budzi do dziś kontrowersje.
Potwierdzenie istnienia parafii
Potwierdzenie istnienia parafii wodzisławskiej przynosi księga uposażeń biskupów wrocławskich „Liber Fundantionis Episcopatus Vratislaviensis” sporządzona około 1300 r. W jej części – Registrum Wyasdense zapisano: „Iste sunt ville circa Zary et Wladislaviam solventes per III-or scotos de mans”, co możemy tłumaczyć: „Oto są wsie koło Żor i Wodzisławia płacące szkojce za trzeci łan”. Wodzisław na rzecz kapituły wrocławskiej wnosił opłaty od 7 łanów, co znalazło w księdze odpowiedni zapis: „Item In Wlodislavia cicitate sunt VII mansi”.
Parafia wodzisławska od początku swego istnienia zobligowana była także do płacenia świętopietrza (Denarus St. Petri). Ustalona od początku XIV w. wynosiła kwota w 1447 r. 17 szkojców. Sąsiednie miasta płaciły: Gliwice - 24, Racibórz - 60, Rybnik - 17 i Żory -12
Architektura kościoła
W połowie XIV w. obiekt był budowlą murowaną, o czym mogą świadczyć detale architektoniczne oraz cegła palcówka odkryta podczas badań archeologicznych prowadzonych na terenie probostwa. Na podstawie istniejącej analogii mogła być to nieduża budowla, jednonawowa z prostokątnym prezbiterium zamkniętym ścianą prostą. Należy uznać, że jego formę nadano w I poł. XVI w.
Stary kościół parafialny był budowlą orientowaną, o prostokątnej nawie (21x10,9 m) z wydłużonym, prezbiterium zamkniętym trójbocznie (15,5x5,8 m). Według zachowanych przekazów ikonograficznych nawę nakryto sklepieniem krzyżowo--żebrowym. Z korpusu nawowego od strony zachodniej wyrastała wieża, we wnętrzu której funkcjonowała klatka schodowa, umożliwiająca wejście na wyższe piętra oraz chór muzyczny.
Księga Bractwa Szkaplerznego z najstarszymi zapisami członków pochodząca z 1764 r. Bractwo miało być założone w Wodzisławiu w 1640 r., a swoje święto obchodziło 16 lipca. W kościele parafialnym posiadało osobny ołtarz
W najwyższych jej kondygnacjach umieszczono dzwony. Od strony północnej, do prezbiterium przylegało prostokątne, piętrowe pomieszczenie. Jego parter przeznaczony był na zakrystię, a na piętrze znajdowała się empora kolatorska. Prezbiterium oraz korpus nawowy kościoła wzmacniany był przez system przypór.
Do świątyni prowadziły cztery wejścia (trzy od strony południowej i jedno od zachodniej). W części zachodniej funkcjonował chór muzyczny. Dzięki źródłom pisanym wiemy, że w II połowie XVI w. i na początku XVII w. pochowani byli tu właściciele miasta - Planknarowie, a na ścianach widniały ich wyobrażenia oraz epitafia.
W I poł. XVIII w. w kościele znajdowało się siedem ołtarzy. Główny, pozłacany stojący w prezbiterium poświęcony został patronce Maryi. W jego centralnej części umieszczono obraz ze sceną Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Po lewej stronie znajdował się ołtarz pod wezwaniem św. Piotra i Pawła, przy którym stały rzeźby tychże świętych, a którego fundatorką w 1425 r. była księżna Helena. Po prawej stronie stał duży ołtarz pod wezwaniem Matki Boskiej Częstochowskiej wykonany z drewna, w środku którego umieszczono jej wizerunek na desce. Naprzeciw niego był ołtarz pod wezwaniem św. Jana Nepomucena i św. Katarzyny.
W kościele po lewej stronie znajdował się ołtarz Męki Chrystusowej z figurami świętych aniołów oraz obrazami pasyjnymi z widocznymi scenami biczowania, ołtarz pod wezwaniem Św. Krzyża i Wszystkich Świętych, następnie św. Józefa ufundowany przez proboszcza Józefa Mizię w I poł. XVIII w. oraz ołtarz św. bractwa Szkaplerznego. W zakrystii znajdował się osobny ołtarz, przy którym również można było odprawić mszę.
Na początku XIX w. wieża kościoła parafialnego była zrujnowana. Dzięki staraniom proboszcza wodzisławskiego, księdza Marcina Kupilasa, w 1810 r. wieżę udało się odbudować kosztem 1142 talarów.
Pożar miasta
Wielkie spustoszenie świątyni przyniósł pożar miasta, który wybuchł 12 czerwca 1822 r. Wówczas to spaliło się zadaszenie wraz z więźbą, barokowy hełm wieży. Od wysokiej temperatur popękały również sklepienia nad prezbiterium oraz ściany. Wnętrze kościoła szczęśliwie przetrwało pożogę. Odbudowy spalonej świątyni podjęli się mistrz murarski Maniecki z Makowa oraz mistrz ciesielski Andreaszek z Bogumina. Koszt odbudowy wyniósł 1663 talary.
Do początku XX w. mury świątyni były naprawiane. W 1899 r. podczas wizytacji biskupiej stwierdzono, że kościół był już za mały i nie odpowiada standardom. W 1905 r. zapadła decyzja o jego wyburzeniu. W 1909 r. kościół postanowiono wysadzić a mury rozebrać. Dzieła tego dokonał oddział saperów sprowadzonych z Nysy. Część piaskowcowych ciosów kamiennych pochodzących ze starego kościoła posłużyła do posadowienia fundamentów nowego kościoła.
